Beginpagina - Klassiekers - Modern - Luisterboeken
Banner

Hertalingsproject
Hans Keuning

 

Hertalen..... mag dat?

Voor een jongen van zestien viel er in de laatste oorlogsjaren niet veel te beleven.
De radio was door de Duitsers gevorderd, zoals dat zo mooi werd genoemd. Televisie, ipad, iphone, computer moesten nog uitgevonden worden (de televisie bestond al, maar dat stelde nog niets voor), en films vielen er ook al niet te bekijken. Het enige dat overbleef in de avonden, dat je je na 8 uur niet meer op straat mocht vertonen, was: lezen. Zelfs bij kaarslicht viel dat wel te doen, als je je boek maar heel dicht bij de vlam hield.

Mijn vader beschikte over een ruime bibliotheek, waar naast zijn vakliteratuur, theologie en filosofie, ook nog het een en ander stond aan literatuur. Ik heb in die oorlogsperiode zo ongeveer de complete werken van Charles Dickens gelezen uit volstrekt uit elkaar hangende boekjes, uitgegeven door H.A.M. Roelants in 1880. Als student had mijn vader die uitgaven op een rommelmarkt op de kop getikt.
Ook vond ik van Mr. J.J. van Lennep zijn Ferdinand Huyck en Elisabeth Musch. Dat waren spannende boeken vond ik. Na Karl May was ik trouwens ook nog niet zo gewend aan spannende boeken. Dik Trom van C. Joh. Kieviet of De Katjangs van J.B.Schuil waren wat dat betreft vrij tam.
In 1942 verscheen in twee delen Mijn leertijd op het land van Frits Reuter. Er stonden aandoenlijk leuke illustraties bij van Fiep Westendorp. Ook daarvan heb ik gesmuld. Het was weliswaar van een duitse schrijver, maar wel één van ver voor de oorlog. Uit gevoelens van nostalgie heb ik ook dit boek hertaald.

Enige tijd geleden schafte ik mij een e-reader aan en toen was het zaak om boeken te vinden, die je vrij via internet kon downloaden. Ik liep toen aan tegen veel oude literatuur (de schrijvers waren allang overleden en dus waren de boeken rechtenvrij geworden). Zo zag ik ook Ferdinand Huyck terug.
Het opnieuw lezen viel me tegen. Was ik helemaal vergeten hoe langdradig het verhaal verliep? Soms werden er bladzijden besteed aan de kleding van de een of andere persoon. Ik had meteen de neiging om dat maar over te slaan, want daar stond weinig verrassends voor mij in. Later besefte ik, dat dat ook kwam, omdat ik door films en tv-series al zoveel klederdrachten uit vroeger tijden had gezien, dat ik zonder die beschrijvingen, mij best voor de geest kon halen hoe de hoofdrolspelers gekleed gingen. Maar dat was in de tijd van de schrijver anders! Alle kennis moest uit het boek zelf gehaald worden. Ook hoe ze gekleed gingen!
Een ander punt was, dat de schrijfwijze veranderd was.
Men had in de 18e en 19e eeuw nog de tijd! Voor uitbundig lange formuleringen wilde de lezer, die niet opgejaagd werd door het ook nog willen zien van het laatste Journaal, best even de tijd nemen, en de schrijvers konden zo etaleren wat ze op het gebied van de taal in hun mars hadden.
Daarbij was de spreektrant ook veranderd! Begrijpelijk, want in 150 jaar komen er woorden bij en verdwijnen er ook weer woorden of ze veranderen van betekenis.

Ik las, en merkte, dat ik de tekst voortdurend overzette naar een hedendaags gebruikt nederlands. Als ze maar zo geformuleerd waren, constateerde ik, zouden ze nu weer heel goed leesbaar zijn!
Het idee was geboren.
Zo sloeg ik aan het her-talen, want een ander woord wist ik niet, alhoewel het er soms op leek, dat ik het boek zo naar mijn hand zette, dat het meer op een her-vertelling leek. Het was spannend werk, want vóór alles stond voor mij vast, dat de schrijver geen geweld aangedaan mocht worden. Ik dacht er steeds aan hoe de schrijver, als hij nu geleefd had, het zelf geformuleerd zou hebben.

De vraag of 'wel mocht' wat ik deed, vond (en vind) ik niet zo relevant. Misschien dat dat te maken heeft met zaken, die ik mij eerder, en dan bezien vanuit het perspectief van mijn vak - de muziek - veroorloofde.
In mijn werk als muziekleraar vond ik het van groot belang, dat kinderen al in een vroeg stadium met de composities van de grote meesters onder de componisten vertrouwd zouden raken. Ik bewerkte en vereenvoudigde werken van allerlei componisten, zoals Mozart, Beethoven, Handel of Haydn tot voor beginnende muzikantjes hapbare brokken. Dit onder het motto 'als ze het nu mooi vinden, dan zijn ze later vast wel nieuwsgierig genoeg om met het origineel kennis te willen maken!' Of misschien zouden ze bij het horen van één van deze composities wel blij verrast uitroepen: 'dat heb ik ook nog gespeeld!'
Zo is het ook met de hertalingen die ik maak! Als iemand door het lezen daarvan nu ook het origineel wil lezen is mijn 'missie' voltooid.

Een ander punt om niet te zwaar aan de vraag of het wel mag te tillen, is dat een vertaler bij het overbrengen van een stuk literatuur uit vroeger eeuwen vanuit de originele taal naar het nederlands, dat ook niet doet in de toen gangbare spraak. Daarom zijn werken van Tolstoj, de Brontë's of Henrik Ibsen nu in bestaande vertalingen redelijk goed te lezen. Maar Vondel of Hooft? Daar is bijna niet meer door heen te komen voor de huidige lezer!

Een goed geschreven stuk literatuur uit welke tijd dan ook, kan nog altijd waardevol zijn, maar dan is het wel van belang, dat het verstaanbaar is. Een ander jasje kan daarbij behulpzaam zijn.

Hans Keuning

Vragen? Laat het me weten.

© - Alle rechten voorbehouden. Niets van deze website mag zonder toestemming van de auteur gebruikt worden.

GratisBoeken.Net is een project van Elwin de Vries.